Tăng động giảm chú ý (ADHD) có di truyền không?Tăng động giảm chú ý (ADHD) có di truyền không?

Nhiều ba mẹ thắc mắc: “Nếu trong gia đình có người tăng động, khó tập trung hoặc từng được chẩn đoán ADHD, con có dễ mắc ADHD hơn không?”

ADHD là gì?

ADHD hay còn gọi là rối loạn tăng động giảm chú ý là một rối loạn phát triển thần kinh. Trẻ ADHD thường gặp khó khăn trong việc duy trì chú ý, kiểm soát xung động, điều chỉnh mức độ vận động và tổ chức hành vi phù hợp với tình huống.

Các biểu hiện thường gặp có thể gồm:

• Dễ mất tập trung, khó ngồi học lâu.
• Hay quên, dễ bỏ sót hướng dẫn.
• Khó chờ lượt, hay chen ngang.
• Hoạt động liên tục, khó ngồi yên.
• Làm việc vội vàng, dễ mắc lỗi.
• Khó hoàn thành nhiệm vụ nếu không có hỗ trợ.

Những biểu hiện này cần được xem xét trong nhiều môi trường khác nhau như ở nhà, ở trường, khi học tập, khi chơi và trong sinh hoạt hằng ngày.

ADHD có di truyền không?

Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong ADHD. Trẻ có người thân trong gia đình từng có biểu hiện ADHD sẽ có nguy cơ cao hơn so với trẻ không có yếu tố gia đình.

Tuy nhiên, ADHD không phải là bệnh di truyền theo kiểu “một gen quyết định tất cả”. Đây là tình trạng có tính đa yếu tố, nghĩa là nhiều yếu tố di truyền khác nhau có thể cùng góp phần làm tăng nguy cơ, kết hợp với các yếu tố phát triển và môi trường.

Cách nuôi dạy có gây ra ADHD không?

Cách nuôi dạy thông thường không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ADHD. Trẻ ADHD không phải vì “hư”, “lười”, “bướng” hay do ba mẹ dạy con chưa nghiêm.

Tuy nhiên, môi trường sống và cách người lớn hỗ trợ có thể ảnh hưởng đến mức độ biểu hiện của trẻ. Ví dụ, trẻ có thể khó kiểm soát hành vi hơn khi thiếu ngủ, lịch sinh hoạt không ổn định, môi trường quá nhiều kích thích, áp lực học tập quá cao hoặc thường xuyên bị la mắng.

Ngược lại, khi trẻ được hỗ trợ đúng cách, các khó khăn có thể được điều chỉnh tốt hơn.

Yếu tố môi trường có vai trò gì?

ADHD được hiểu là kết quả của sự tương tác giữa nhiều yếu tố. Ngoài di truyền, một số yếu tố trước sinh, trong sinh và sau sinh cũng có thể liên quan đến nguy cơ ADHD hoặc làm biểu hiện của trẻ rõ hơn.

Bên cạnh đó, những yếu tố như giấc ngủ, nề nếp sinh hoạt, cách tổ chức môi trường học tập, phương pháp hướng dẫn và sự phối hợp giữa gia đình – nhà trường có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng thích nghi của trẻ.

Khi nào ba mẹ nên cho trẻ đi đánh giá?

Ba mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn nếu các biểu hiện mất tập trung, tăng động hoặc xung động kéo dài, xuất hiện ở nhiều môi trường và ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt hoặc quan hệ xã hội của trẻ.

Một số dấu hiệu cần lưu ý gồm:

• Trẻ khó tập trung hơn rõ rệt so với bạn cùng tuổi.
• Trẻ thường xuyên không hoàn thành nhiệm vụ dù đã được nhắc.
• Trẻ quá hiếu động, khó ngồi yên trong các tình huống cần yên lặng.
• Trẻ hay chen ngang, khó chờ lượt, khó kiểm soát hành động.
• Trẻ dễ cáu gắt, bốc đồng hoặc phản ứng mạnh khi không được như ý.
• Việc học tập, sinh hoạt hoặc tương tác với người khác bị ảnh hưởng rõ.

Đánh giá sớm giúp gia đình hiểu rõ trẻ đang gặp khó khăn ở đâu, mức độ như thế nào và cần hỗ trợ bằng cách nào.

Ba mẹ có thể làm gì để hỗ trợ trẻ?

Khi nghi ngờ trẻ có biểu hiện ADHD, ba mẹ có thể bắt đầu bằng những việc đơn giản:

• Quan sát biểu hiện của trẻ trong nhiều tình huống khác nhau.
• Ghi nhận thời điểm trẻ dễ mất tập trung, tăng động hoặc bốc đồng.
• Trao đổi với giáo viên để hiểu thêm biểu hiện của trẻ ở trường.
• Thiết lập lịch sinh hoạt ổn định.
• Chia nhiệm vụ thành các bước ngắn, rõ ràng.
• Giảm bớt yếu tố gây xao nhãng khi trẻ học.
• Khen cụ thể khi trẻ cố gắng kiểm soát hành vi hoặc hoàn thành nhiệm vụ.
• Đưa trẻ đến chuyên viên để được đánh giá khi khó khăn kéo dài.

Tâm Lý Nhi 315 đồng hành cùng gia đình

Tại Tâm Lý Nhi 315, đội ngũ chuyên môn hỗ trợ đánh giá, tư vấn và xây dựng định hướng can thiệp phù hợp cho trẻ có khó khăn về chú ý, tăng động, xung động, hành vi và kỹ năng thích nghi.

*Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho đánh giá, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp bởi bác sĩ/chuyên gia chuyên môn.